Hakem Rehberi

TURKHER, eğitim tarihi alanındaki bilimsel sınırları genişletmeyi hedefleyen uluslararası bir platformdur. Dergide yayımlanan her makale; siz değerli hakemlerimizin titiz, yapıcı ve bilimsel değerlendirme sürecinden geçmektedir. Hakemlik sürecinin COPE ve BOAI başta olmak üzere uluslararası standartlara ve derginin yayın politikalarına uygun biçimde yürütülmesini teminen hazırlanan bu rehber, TURKHER’de görev alan hakemler için bağlayıcı asgari etik ve bilimsel değerlendirme ilkelerini içermektedir.

1. Hakemliğin Temel Felsefesi: “İnşa Edici Eleştiri”

TURKHER, hakemlik sürecini sadece bir “hata bulma” mekanizması olarak değil, çalışmayı geliştiren bir “mentorluk” süreci olarak görür. Beklentimiz; yazarın eksiklerini bilimsel nezaket çerçevesinde gösteren, çalışmanın potansiyelini açığa çıkarmaya odaklanan yapıcı bir üsluptur. Kişisel yargı içeren, aşağılayıcı veya sadece “yayımlanmaz” deyip gerekçe sunmayan raporlar dergimizin yayın politikasıyla örtüşmemektedir.

2. Etik Sorumluluklar ve Çıkar Çatışması

Çift-Kör Hakemlik İlkesi: Dergimizde çift-kör hakemlik sistemi uygulanır. Yazarın kimliği hakkında bir tahmininiz olsa veya makale size tanıdık gelse dahi, bu gizliliği korumanız esastır.
Çıkar Çatışması: Eğer yazarla (tahmin ediliyorsa) rekabet, iş birliği veya akrabalık gibi objektifliği zedeleyecek bir durumunuz varsa, değerlendirmeyi kabul etmemeli veya editörü bilgilendirmelisiniz.
Veri Gizliliği: Size gönderilen makale “imtiyazlı bir doküman”dır. Değerlendirme süreci bitse dahi makaleyi başkalarıyla paylaşamaz, kendi araştırmalarınızda kullanamaz veya dağıtamazsınız.

3. Yapay Zekâ (AI) Kullanımı Hakkında Kritik Uyarı

TURKHER, hakemlik sürecinin insani ve entelektüel bir eylem olduğuna inanır. Hakemlerin, kendilerine emanet edilen makaleleri özetlemesi, çevirmesi veya değerlendirmesi için ChatGPT, Claude vb. üretken yapay zekâ araçlarına yüklemesi kesinlikle yasaktır. Bu durum, yazarın verilerinin gizliliğini ihlal eden bir suç ve ağır bir etik ihlaldir.

4. Değerlendirme Kriterleri

Makaleleri incelerken genel olarak aşağıdaki boyutlara odaklanmanız beklenir:

Özgünlük ve Katkı: Çalışma, eğitimin tarihi, felsefi, sosyal ve kültürel temelleri alanına yeni bir bilgi, belge veya yorum katıyor mu? Bilineni tekrar mı ediyor?
Metodoloji: Kullanılan yöntem (arşiv taraması, sözlü tarih, karşılaştırmalı analiz vb.) problemini çözmek için uygun mu? Veri setleri (birincil kaynaklar) doğru analiz edilmiş mi?
Literatür Hâkimiyeti: Yazar, konuyla ilgili temel ve güncel tartışmalara hâkim mi? Kritik kaynaklar göz ardı edilmiş mi?
Dil ve Anlatım: Makale akıcı, anlaşılır ve akademik bir dille (İngilizce veya Türkçe) yazılmış mı?
Yapısal Bütünlük: Başlık, özet ve sonuç kısımları metnin içeriğiyle tutarlı mı?

5. Süreç ve Zaman Yönetimi

Süre: Makale değerlendirme süresi, değerlendirmenin kabul tarihinden itibaren 30 gündür.
Ek Süre: Hakemlerimiz gerekçeli talepleri doğrultusunda 15 günlük ek süre talep edebilir.
Zamanında Bildirim: Eğer daveti kabul ettikten sonra değerlendirmeyi yetiştiremeyeceğinizi fark ederseniz, dergi sekreterini/editörünü ivedilikle bilgilendirmeniz, yayın sürecinin aksamaması adına önem arz eder.

6. Değerlendirme Sonucu ve Karar Seçenekleri

Raporunuzu sisteme yüklerken aşağıdaki kararlardan birini seçmeniz ve gerekçelendirmeniz istenir:

Kabul: Makale bu haliyle bilimsel yeterliliğe sahiptir, hiçbir değişikliğe gerek yoktur.
Minör Revizyon: Makalenin ana omurgası sağlamdır; ancak küçük düzeltmeler, kaynak eklemeleri veya ifade netleştirmeleri gerekmektedir (tekrar inceleme gerekmeyebilir).
Majör Revizyon: Makalenin yayımlanabilmesi için yöntemsel, yapısal veya içeriksel olarak köklü değişiklikler yapılması şarttır (makale düzeltmeden sonra tekrar hakem incelemesine gelir).
Ret: Çalışma bilimsel yeterliliğe, özgünlüğe sahip değildir veya derginin kapsamı dışındadır.

7. Rapor Yazımı İçin İpuçları

İyi bir hakem raporu şu yapıyı izlemelidir:

Özet: Çalışmanın neyi amaçladığını ve ne bulduğunu kısaca özetleyin (yazarı anladığınızı gösterir).
Genel Değerlendirme: Çalışmanın güçlü ve zayıf yönlerini ana hatlarıyla belirtin.
Madde Madde Eleştiriler: Spesifik sayfa ve paragraf numarası vererek somut önerilerde bulunun (Örn: “Sayfa 5, 2. paragraftaki iddia şu arşiv belgesiyle çelişmektedir...”).

Bu rapora ek olarak makale dosyası üzerinde de gerekli görülen düzeltmeler belirtilebilir.

TURKHER ailesi olarak, bilime ve dergimize sunduğunuz paha biçilemez katkılarınız için teşekkür ederiz.