Antik Yunan’da Kalos Kagathos, İdeal Beden, Eğitim ve Dışlanma: Goffman, Platon ve Aristoteles Üzerinden Bir Okuma
DOI:
https://doi.org/10.71350/turkher.5Anahtar Kelimeler:
Antik Yunan, beden, damga, eğitim engellilik, kalos kagathosÖzet
Bu makale, Antik Yunan’da ideal birey anlayışının beden, yurttaşlık ve eğitim (paideia) üzerinden nasıl kurulduğunu ve bu çerçevenin engelliliği hangi sınırlar içinde konumlandırdığını incelemektedir. Çalışma, bedensel bütünlük, fiziksel yeterlilik ve zihinsel yetkinlik gibi ölçütlerin kamusal yaşama katılımı, yurttaşlık statüsünü ve eğitimle kurulabilecek ilişkiyi belirleyen temel normlara dönüştüğünü göstermeyi amaçlar.
Makale, engelliliği bireysel bir eksiklik olarak ele almak yerine, “ideal beden/ideal yurttaş” tasarımının ürettiği dışlayıcı düzenin içinde anlam kazanan toplumsal bir konum olarak değerlendirir. Bu bağlamda, farklı bedenlerin kamusal alanda nasıl sınırlandığı, görünürlüğün nasıl azaldığı ve dışlanmanın hangi yollarla meşrulaştırıldığı tartışılmaktadır. Makalenin ana araştırma sorusu ‘Antik Yunan’da ideal birey ve yurttaş anlayışı, engelliliği hangi normatif ve sembolik mekanizmalar aracılığıyla damgalamış ve toplumsal dışlanmayı nasıl üretmiştir?’ olarak belirlenmiştir. Bu ana soru etrafında şekillenmiş olan alt soruların cevapları en gerçekçi yönüyle aranmaya çalışılmıştır.
Nitel ve disiplinlerarası bir yaklaşımla yürütülen araştırma, Erving Goffman’ın damga kuramı ile Platon, Aristoteles gibi antik yazarların metinlerini modern engellilik çalışmaları ve beden politikaları literatürüyle birlikte yorumlamaktadır. Bulgular, eğitim–beden–yurttaşlık ilişkisinin kapsayıcılık dışında seçici bir düzen ürettiğini; engelliliğin bu düzen içinde çoğu zaman sınırda ve görünürlüğü düşük bir kimlik konumuna itildiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, bu tarihsel örnek üzerinden normallik ve dışlanma pratiklerinin düşünsel kökenlerine dair eleştirel bir perspektif sunmaktadır.
Referanslar
Aristoteles. Nicomachean Ethics. Çev. H. Rackham. Loeb Classical Library 73. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1926.
Aristoteles. Politics. Çev. H. Rackham. Loeb Classical Library. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1932.
Blondell, Ruby. Helen of Troy: Beauty, Myth, Devastation. Oxford: Oxford University Press, 2013.
Boardman, John. Greek Sculpture: The Archaic Period. London: Thames & Hudson, 1998.
Bourdieu, Pierre, ve Jean-Claude Passeron. Reproduction in Education, Society and Culture. Çev. Richard Nice. London: Sage Publications, 1977.
Bourdieu, Pierre. Language and Symbolic Power. Çev. Gino Raymond v Matthew Adamson. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1991.
Bourdieu, Pierre. The Logic of Practice. Stanford, CA: Stanford University Press, 1990.
Budin, Stephanie Lynn. Intimate Lives of the Ancient Greeks. London: Bloomsbury Academic, 2013.
Damianidou, Eleni, ve Anastasia Georgiadou. “‘LOOK at You!’: Disembodiment between Ugly Bodies and Able Minds.” Gender, Work & Organization 28, no. 5 (2021): 1823–1840.
Ebenstein, William. “Hephaestus Efsanesine Dayalı Engelliliğin Arketip Psikolojisine Doğru.” Disability Studies Quarterly 26, no. 4 (2006): 1–14.
Fisher, Nick. “Informal Norms, Values, and Social Control in Greek Participatory Communities.” In A Companion to Greek Democracy and the Roman Republic, ed. Dean Hammer, 195–216. Malden, MA: Wiley-Blackwell, 2014.
Foucault, Michel. Discipline and Punish: The Birth of the Prison. Çev. Alan Sheridan. New York: Vintage Books, 1995.
Fraile-Martínez, Óscar, vd. “From Greek Paideia to Modern Educational Systems: Evidence for the Need to Integrate Physical Activity into Academic Settings.” Frontiers in Education 10 (2025): 1541876.
Furseth, Inger, ve Pål Repstad. An Introduction to the Sociology of Religion: Classical and Contemporary Perspectives. Aldershot: Ashgate, 2006.
Garland, Robert. The Eye of the Beholder: Deformity and Disability in the Graeco-Roman World. Ithaca, NY: Cornell University Press, 1995.
Goffman, Erving. Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, 1963.
Güneş, Deniz. Antik Yunan’da Engellilik Kavramı ve Engelli Bireylerin Eğitimleri. Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, 2025.
Hesiodos. Theogonia. Çev. Hugh G. Evelyn-White. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1914.
Holmes, Brooke. “Before the Physical Body.” In The Symptom and the Subject: The Emergence of the Physical Body in Ancient Greece, 41–79. Princeton, NJ: Princeton University Press, 2010.
Homeros. Odyssey. Çev. A. T. Murray ve George E. Dimock. Loeb Classical Library. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1995.
Homeros. The Iliad. Çev. Robert Fagles. New York: Penguin Books, 1990.
Hughes, Bill. A Historical Sociology of Disability: Human Validity and Invalidity from Antiquity to Early Modernity. London: Routledge, 2019.
Jaeger, Werner. Paideia: The Ideals of Greek Culture. Vol. 1. Çev.Gilbert Highet. Oxford: Oxford University Press, 1986.
Ksenophon. Anabasis. Çev. W. Gemoll. Leipzig, 1896.
Kuhlmann, Dorothea. Gender Studies in Architecture: Space, Power and Difference. London: Routledge, 2013.
Laes, Christian. Disability in Antiquity. London: Routledge, 2018.
Lee, Mireille M. Body, Dress, and Identity in Ancient Greece. Cambridge: Cambridge University Press, 2015.
Papakonstantinou, Zinon. “The Athletic Body in Classical Athens: Literary and Historical Perspectives.” The International Journal of the History of Sport 29, no. 12 (2012): 1657–1676.
Penrose, Walter. Duvall., Jr. “The Discourse of Disability in Ancient Greece.” The Classical World 108, no. 4 (2015): 499–523.
Platon. Laws, Books 1–6. Çev. R. G. Bury. Loeb Classical Library 187. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1926.
Platon. Lysis. In Plato: Lysis, Symposium, Gorgias. Çev. W. R. M. Lamb. Loeb Classical Library 166. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1925.
Platon. Republic. Çev. G. M. A. Grube ve C. D. C. Reeve. Indianapolis: Hackett Publishing, 1992.
Raaflaub, Kurt A., ve Hans van Wees, eds. A Companion to Archaic Greece. Malden, MA: Wiley-Blackwell, 2009.
Reid, Heather L. “Athletic Beauty in Classical Greece: A Philosophical View.” Journal of the Philosophy of Sport 39, no. 2 (2012): 281–297.
Rose, Martha. L. The Staff of Oedipus: Transforming Disability in Ancient Greece. Ann Arbor: University of Michigan Press, 2003.
Sneed, Debby. “The Architecture of Access: Ramps at Ancient Greek Healing Sanctuaries.” Antiquity 94, no. 376 (2020): 1015–1029.
Sophokles. Oedipus the King. Çev. Hugh Lloyd-Jones. Loeb Classical Library. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1994.
Sophokles. Oedipus Tyrannus. Çev. David Grene. Chicago: University of Chicago Press, 1991.
Stewart, Andrew. Art, Desire, and the Body in Ancient Greece. Cambridge: Cambridge University Press, 1997.
Stiker, Henri. Jacques. A History of Disability: Western Antiquity to the Renaissance. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1999.
Şar İşbilen, E., ve D. Ç. Dikyol. “Eğitimde Cinsiyet Eşitsizliğine Tarihten Bir Örnek: Antik Yunan.” Turkish History Education Journal 7, no. 1 (2018): 92–112.
Tzeferakos, Georgios., ve Athanasios. Douzenis. “Sacred Psychiatry in Ancient Greece.” Annals of General Psychiatry 13, no. 1 (2014): 11.
Uğuryol, Fevzi. Sancar. Spor Felsefesinin Antik Yunan’da Paideia ile İlişkisi. Yüksek lisans tezi, Bahçeşehir Üniversitesi, 2019.
Vernant, Jean-Pierre. Mortals and Immortals: Collected Essays. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1991.
Vernant, Jean-Pierre. Myth and Society in Ancient Greece. New York: Zone Books, 1990.
Waldschmidt, Anne, vd. Culture – Theory – Disability: Encounters between Disability Studies and Cultural Studies. Bielefeld: transcript Verlag, 2017.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Deniz GÜNEŞ, Evren ŞAR İŞBİLEN
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
