Eğitimde Ölçülebilir Verimlilik Arayışına Dair Kuramsal Bir Çözümleme
DOI:
https://doi.org/10.71350/turkher.3Anahtar Kelimeler:
davranış mühendisliği, eğitim felsefesi, ontoloji, ölçülebilir verimlilikÖzet
Bu çalışma, modern eğitim sistemlerinde giderek baskın hale gelen ölçülebilir verimlilik arayışının, eğitimin ve insanın ontolojik doğasıyla olan uyuşmazlığını kuramsal bir düzlemde incelemektedir. Çalışmanın temel argümanı, insan yapımı nesnelere özgü "üretim" süreçleri ile doğa yapımı öznelere özgü "yaratım" süreçleri arasında yapısal bir natura farkı olduğu gerçeğine dayanır. Nesneler dünyası zorunlu nedenselliğe, nicel çokluğa ve sonuç odaklılığa dayalı mekanik bir işleyişe sahipken; insanı konu alan eğitim, kendiliğindenlik, nitel derinlik ve süreç odaklılık ilkeleriyle işleyen tinsel bir ilişkidir. Makale, eğitimin endüstriyel bir üretim bandı gibi "girdi-işleme-çıktı" mekanizmasıyla kurgulanmasının ve insan zihninin bir davranış mühendisliği nesnesine indirgenmesinin yarattığı ontolojik sapmayı tartışmaktadır. Yapılan analizler sonucunda, eğitimin yaşamsal özünün doğası gereği ölçülemez olduğu; dolayısıyla performansa dayalı verimlilik arayışlarının, eğitimin tinsel ve dönüştürücü gücünü tahrip eden beyhude bir çaba olduğu sonucuna varılmıştır.
Referanslar
Abd al-Jabbar, Qadi. Nedensellik Kitabı [The Book of Causality]. Translated by O. Demir. Istanbul: Klasik Yayınları, 2020.
Akgündüz, Hasan. "Geleneksel Yaklaşımın Ahlak Eğitimi Dilemmasına Dair Kuramsal Bir Çözümleme" [A Theoretical Analysis on the Moral Education Dilemma of the Traditional Approach]. Düşünce Dergisi 10, no. 21 (May 2025): 130–150.
Akgündüz, Hasan. Hurafe ve Gerçek İkileminde Eğitim [Education in the Dilemma of Superstition and Reality]. Istanbul: Hayat Yayınları, 2013.
Akgündüz, Hasan. Klasik Dönem Osmanlı Medrese Sistemi [The Ottoman Madrasa System in the Classical Period]. Istanbul: Ulusal Yayınlar, 1997.
Akgündüz, Hasan. Tarihi Gelişim İçinde Medreseler ve Üniversiteler [Madrasas and Universities in Historical Development]. Diyarbakır, 1998.
Akyüz, Yahya. Türk Eğitim Tarihi [History of Turkish Education]. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2020.
Antony, Martin M., and Richard P. Swinson. Mükemmeliyetçilik [Perfectionism]. Translated by S. Katırcıoğlu. Istanbul: Timaş Yayınları, 2017.
Ayaz, Mehmet Bayram. Sınanma Psikolojisi: Zor Dönemlerin ve Travmaların Manası, Ruhsal Büyüme [The Psychology of Tribulation: The Meaning of Difficult Times and Traumas, Spiritual Growth]. Istanbul: Kaknüs Yayınları, 2025.
Aytaç, Kemal. Avrupa Eğitim Tarihi [History of European Education]. Ankara: Doğu-Batı Yayınları, 2018.
Aytaç, Kemal. Çağdaş Eğitim Akımları [Contemporary Educational Movements]. Ankara: Doğu-Batı Yayınları, 2019.
Aytekin, Hakan. İnsan İlişkileri ve İletişim [Human Relations and Communication]. Ankara: Pegem Akademi, 2024.
Barrett, William. İrrasyonel İnsan [Irrational Man: A Study in Existential Philosophy]. Translated by S. Özer. Istanbul: Hece Yayınları, 2016.
Baudrillard, Jean. Nesneler Sistemi [The System of Objects]. Translated by A. Adanır. Istanbul: Doğu-Batı Yayınları, 2020.
Bayrakdar, Mehmet. Yunus Emre ve Aşk Felsefesi [Yunus Emre and the Philosophy of Love]. Istanbul: İnsan Yayınları, 2020.
Bergson, Henri. Şuurun Doğrudan Doğruya Verileri [Time and Free Will: An Essay on the Immediate Data of Consciousness]. Translated by M. Tunç. Istanbul: Dergâh Yayınları, 2017.
Birgül, M. Fatih. İbn-i Rüşd’de Nedensellik [Causality in Averroes]. Istanbul: Ötüken Yayınları, 2024.
Brubaker, Rogers. Rasyonalitenin Sınırları: Max Weber'in Sosyal ve Ahlaki Düşüncesi Üzerine Bir Deneme [The Limits of Rationality: An Essay on the Social and Moral Thought of Max Weber]. Translated by B. Tanıyan and G. Çeğin. Istanbul: Phoenix Yayınları, 2017.
Buyruk, Hakan. "Öğretmen Performansının Göstergesi Olarak Merkezi Sınavlar ve Eğitimde Performans Değerlendirme" [Central Exams as an Indicator of Teacher Performance and Performance Evaluation in Education]. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 4, no. 2 (2014): 28–42.
Cemal, Mustafa. Hegel’in Kayıp Mantığı: “Nitelik–Nicelik–Ölçü” [Hegel’s Lost Logic: "Quality–Quantity–Measure"]. Istanbul: Belge Yayınları, 2011.
Chamovitz, Daniel. Bitkilerin Bildikleri [What a Plant Knows]. Translated by G. Koca. Istanbul: Metis Yayınları, 2019.
Cüceloğlu, Doğan. İnsan ve Davranışı [Human and Behaviour]. Istanbul: Remzi Kitabevi, 2019.
Çetinkaya, Bünyamin. Hayat Bir Sınavdır [Life is an Examination]. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2022.
Çil, Hasan. Tarih Bilinci [Historical Consciousness]. Istanbul: Önsöz Yayınları, 2020.
Dawkins, Marian Stamp. Hayvanların Sessiz Dünyası [Through Our Eyes Only? The Search for Animal Consciousness]. Translated by B. F. Baytok. Istanbul: Çikolata Yayınları, 2016.
Deleuze, Gilles. Ampirizm ve Öznellik [Empiricism and Subjectivity]. Translated by E. Erbay. Istanbul: Norgunk Yayınları, 2016.
Deniz, Kadir. Üst Düzey Düşünme ve 21. Yüzyıl Becerilerinin Ölçülmesi [Measurement of Higher-Order Thinking and 21st-Century Skills]. Ankara: Nobel Yayıncılık, 2023.
Denkel, Arda. Anlam ve Nedensellik [Meaning and Causality]. Istanbul: Doğu-Batı Yayınları, 2021.
Dennett, Daniel. Bilinç Açıklanıyor [Consciousness Explained]. Translated by S. Kibar. Istanbul: Alfa Yayınları, 2017.
Dewey, John. Deneyim ve Eğitim [Experience and Education]. Translated by Sinan Akıllı. Ankara: ODTÜ Geliştirme Vakfı Yayınları, 2007.
Dündar, Selahattin, ed. Eğitimde Bilim Teorisi [Theory of Science in Education]. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2012.
Ergün, Mustafa. Eğitim Felsefesi [Philosophy of Education]. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2019.
Erzurumî, İbrahim Hakkı. İnsaniyet-i Kâmile [Perfect Humanity]. Istanbul, 1339.
Erzurumî, İbrahim Hakkı. Marifetnâme [The Book of Gnosis]. Istanbul, 1330 [1912].
Feyerabend, Paul. Bilimin Tiranlığı [The Tyranny of Science]. Translated by B. Yıldırım. Istanbul: Sel Yayınları, 2015.
Frager, Robert. Kalp, Nefis, Ruh [Heart, Self, and Soul]. Translated by İ. Kapaklıkaya. Istanbul: Sufi Kitap Yayınları, 2018.
Gazzâlî, İmam. İhyâ-u Ulûmi’d-Dîn [The Revival of the Religious Sciences]. Vol. 4. Translated by A. Serdaroğlu. Istanbul: Bedir Yayınları, 1992.
Gazzâlî, İmam. Tehâfütü’l-Felâsife [The Incoherence of the Philosophers]. Cairo, 1972.
Guénon, René. Niceliğin Egemenliği ve Çağın Alametleri [The Reign of Quantity and the Signs of the Times]. Translated by M. Kanık. Istanbul: İnsan Yayınları, 2020.
Guénon, René. Varlığın Mertebeleri [The Multiple States of the Being]. Translated by Veysel Yalsızuçanlar. Istanbul: Etkileşim Yayınları, 2013.
Gutek, Gerald. Eğitime Felsefi ve İdeolojik Yaklaşımlar [Philosophical and Ideological Perspectives on Education]. Translated by Nesrin Kale. Ankara: Ütopya Yayınları, 2001.
Harman, Graham. Nesne Yönelimli Ontoloji [Object-Oriented Ontology]. Translated by O. Karayemiş. Istanbul: Entelekt Yayınları, 2019.
Heidegger, Martin. Varlık ve Zaman [Being and Time]. Translated by K. Ökten. Istanbul: Alfa Yayınları, 2020.
Ibn al-ʿArabī, Muḥyiddin. Tecelliyât-ı İlâhiyye [The Divine Manifestations]. Esad Efendi Collection, no. 1693/3. Süleymaniye Manuscript Library, Istanbul.
Ibn Sina [Avicenna]. Ahvâlü’n-Nefs [States of the Soul]. Beirut, 1952.
Kayar, Mahmut. Üretim ve Verimlilik [Production and Productivity]. Istanbul: Ekin Yayınları, 2012.
Kelley, David, and Tom Kelley. Yaratıcı Özgüven [Creative Confidence]. Translated by P. Şengözer. Istanbul: Optimist Yayınları, 2014.
Kern, Stephen. Nedenselliğin Kültürel Tarihi [A Cultural History of Causality]. Translated by E. Ayhan. Istanbul: Metis Yayınları, 2008.
Kılıç, Selim. Benliğin İnşası [The Construction of the Self]. Istanbul: İnsan Yayınları, 2019.
Kongar, Emre. Toplumsal Değişme ve Türkiye Gerçeği [Social Change and the Reality of Turkey]. Istanbul: Bilgi Yayınevi, 1995.
Köse, Sezgin, and Selma Durusoy. Türkiye’de Eğitim ve Beşeri Sermaye [Education and Human Capital in Turkey]. Ankara: Gazi Kitabevi, 2007.
Kuhn, Thomas S. Bilimsel Devrimlerin Yapısı [The Structure of Scientific Revolutions]. Translated by N. Kuyaş. Istanbul: Akın Yayınevi, 2022.
Küken, Gülnihal. Yeni ve Yakınçağda Eğitim [Education in the Modern and Contemporary Eras]. Istanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, 2006.
Lektorski, Victor A. Nesne, Özne, Biliş [Object, Subject, Cognition]. Translated by S. Alpagut. Istanbul: Toplumsal Dönüşüm Yayınları, 2018.
Locke, John. İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme [An Essay Concerning Human Understanding]. Translated by Vehbi Hacıkadiroğlu. Istanbul: Kabalcı Yayınevi, 2020.
Lockhart, Paul. Ölçüm, Gerçeklik ve Hayal Gücü [Measurement]. Translated by Ebru Kılıç. Ankara: TÜBİTAK Yayınları, 2024.
Makdisi, George. Ortaçağ’da Yükseköğretim [The Rise of Colleges: Institutions of Learning in Islam and the West]. Translated by Ali Hakan Çavuşoğlu and Tuncay Başoğlu. Istanbul: Klasik Yayınları, 2012.
Maslow, Abraham H. İnsan Olmanın Psikolojisi [Toward a Psychology of Being]. Translated by O. Gündüz. Istanbul: Kuraldışı Yayınları, 2019.
Mendiyev, Nebi. Çağdaş Epistemolojiye Giriş [Introduction to Contemporary Epistemology]. Translated by Committee. Istanbul: İnsan Yayınları, 2017.
Mengüşoğlu, Takiyettin. Felsefeye Giriş [Introduction to Philosophy]. Istanbul: Doğu-Batı, 2013.
Mengüşoğlu, Takiyettin. İnsan Felsefesi [Philosophical Anthropology]. Istanbul: Doğu-Batı Yayınları, 2021.
Mill, John Stuart. Faydacılık [Utilitarianism]. Translated by Gökhan Muteza. Istanbul: Pinhan Yayınevi, 2017.
Miodownik, Mark. Eşyanın Tabiatı [Stuff Matters]. Translated by S. Ak. Istanbul: Domingo Yayınları, 2019.
Morgan, Clifford T. Psikolojiye Giriş [Introduction to Psychology]. Translated by S. Karakaş and R. Eski. Ankara: Eğitim Yayınevi, 2017.
Nahalavi. Usûlü’t-Terbiyeti’l-İslâmiyye [Principles of Islamic Education]. Damascus, 1387.
Nasr, Seyyed Hossein. Bilgi ve Kutsal [Knowledge and the Sacred]. Translated by Y. Yaşar. Istanbul: İz Yayıncılık, 1999.
Nietzsche, Friedrich. Tarihin Yaşam İçin Yararı ve Yararsızlığı Üzerine [On the Advantage and Disadvantage of History for Life]. Translated by Nejat Bozkurt. Istanbul: Say Yayınları, 2015.
Noddings, Nel. Eğitim Felsefesi [Philosophy of Education]. Ankara: Nobel Akademi, 2020.
Ozmon, Howard A., and Samuel M. Craver. Philosophical Foundations of Education. Ohio: Pearson, 2007.
Özden, Yusuf. Eğitimde Yeni Değerler [New Values in Education]. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2013.
Özsoy Somuncuoğlu, Seda. Bilimsel Yöntem Tartışmaları Bağlamında Bilim Felsefesi [Philosophy of Science in the Context of Scientific Method Debates]. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2019.
Psillos, Stathis. Nedensellik ve Açıklama [Causality and Explanation]. Translated by Ö. F. Tekin. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2024.
Radin, Dean I. Bilinçli Evren: Psişik Fenomenlerin Bilimsel Doğruluğu [The Conscious Universe: The Scientific Truth of Psychic Phenomena]. Translated by K. Budak. Istanbul: Omega Yayınları, 2018.
Revonsuo, Antti. Bilinç: Öznelliğin Bilimi [Consciousness: The Science of Subjectivity]. Translated by S. Değirmenci. Istanbul: Küre Yayınları, 2016.
Roszak, Theodore. Bilincin Evrimi [The Evolution of Consciousness]. Translated by B. Muhip. Istanbul: İnsan Yayınları, 2015.
Russell, Bertrand. Toplumsal Yeniden İnşanın İlkeleri [Principles of Social Reconstruction]. Translated by T. Doğan and Ş. Duran. Istanbul: BGST Yayınları, 2015.
Sachs, Jeffrey. Sürdürülebilir Kalkınma Çağı [The Age of Sustainable Development]. Translated by Belkıs Gönülşen. Istanbul: Yeditepe Üniversitesi Yayınları, 2019.
Sarpkaya, Rıza. Eğitim Ekonomisi: Eleştirel Bir Yaklaşım [Economics of Education: A Critical Approach]. Ankara: Anı Yayınları, 2016.
Sartre, Jean-Paul. Öznellik Nedir [What is Subjectivity?]. Translated by İ. Uysal. Istanbul: Can Yayınları, 2018.
Scheler, Max. İnsanın Kosmostaki Yeri [The Human Place in the Cosmos]. Translated by H. Tepe. Istanbul: Bilgesu Yayınları, 2012.
Schopenhauer, Arthur. Aşkın Metafiziği [The Metaphysics of Love]. Translated by S. Hilav. Istanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2019.
Schopenhauer, Arthur. İstencin Özgürlüğü Üzerine [On the Freedom of the Will]. Translated by M. Söyler. Istanbul: Öteki Yayınları, 2008.
Schopenhauer, Arthur. Mantıksal Düşünce Doktrini [The Doctrine of Logical Thought]. Translated by E. Yıldırım. Istanbul: Roman Yayınları, 2017.
Schunk, Dale H. Öğrenme Teorileri [Learning Theories]. Translated by M. Şahin. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2015.
Simmel, Georg. Bireysellik ve Kültür [Individuality and Culture]. Translated by Tuncay Birkan. Istanbul: Metis Yayınları, 2015.
Skinner, Quentin, ed. Çağdaş Temel Kuramlar [The Return of Grand Theory in the Human Sciences]. Translated by Ahmet Demirhan. Istanbul: İletişim Yayıncılık, 2013.
Sönmez, Veysel. Eğitim Felsefesi [Philosophy of Education]. Ankara: Anı Yayınları, 2017.
Spranger, Eduard. İnsan Tipleri [Types of Men]. Translated by A. Aydoğan. Istanbul: İz Yayıncılık, 2001.
Stevenson, Leslie, David L. Haberman, Peter Matthews Wright, and Charlotte Witt. İnsan Doğası Üzerine On Üç Teori [Thirteen Theories of Human Nature]. Translated by D. Tanla. Istanbul: The Kitap, 2018.
Taylor, Marianne. Doğa Kitabı: Bitkiler-Hayvanlar ve Gezegenimiz [The Nature Book: Plants, Animals, and Our Planet]. Translated by S. Çayır. Istanbul: Maya Kitap, 2019.
Topçu, Nurettin. Kültür ve Medeniyet [Culture and Civilization]. Istanbul: Dergâh Yayınları, 2012.
Trusted, Jennifer. Fizik ve Metafizik: Uzay ve Zaman Teorileri [Physics and Metaphysics: Theories of Space and Time]. Translated by S. Yılmaz. Istanbul: İnsan Yayınları, 2018.
Tura, Saffet Murat. Madde ve Mana [Matter and Meaning]. Istanbul: Metis Yayınları, 2015.
Turgut, Ahmet. Akıl Aşk ve Ötesi [Mind, Love and Beyond]. Istanbul: Kapı Yayınları, 2018.
Turgut, M. Fuat, and Yaşar Baykul. Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme [Measurement and Evaluation in Education]. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2010.
Tüzel, İsmail. Kimlik İnşası ve Modernizm [Identity Construction and Modernism]. Istanbul: Akçağ Yayınları, 2014.
Uygun, Selçuk. Türk Eğitim Sistemi Sorunları [Problems of the Turkish Education System]. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2013.
Veysel, Çetin. Nesneleşme ve Özgürleşme Üzerine [On Objectification and Emancipation]. Istanbul: Etik Yayınları, 2010.
Yakıt, İsmail. Mevlânâ’da Aşk Felsefesi [The Philosophy of Love in Rumi]. Istanbul: Ötüken Yayınları, 2010.
Yılmaz, Hasan. Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme [Measurement and Evaluation in Education]. Ankara: Çizgi Kitabevi, 2022.
Yiğit, Fevzi. Hikmet ve İllet: Molla Sadrâ’nın Nedensellik Teorisi [Wisdom and Cause: Mulla Sadra’s Theory of Causality]. Istanbul: Önsöz Yayıncılık, 2018.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Hasan Akgündüz
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
