Modern Müfredatın Taşıyıcısı Olarak Askerî Okullar: Batı'da ve Batı-Dışında Bilgi Düzeni Değişimi ve Devletin Var Olma Mücadelesi
DOI:
https://doi.org/10.71350/turkher.10Anahtar Kelimeler:
askerî akademiler, Batı dışı modernleşme, epistemik transfer, karşılaştırmalı eğitim tarihi, modern müfredatÖzet
Bu çalışma, modern müfredatın tarihsel oluşumunda askerî akademilerin oynadığı kurucu ve dönüştürücü rolü karşılaştırmalı bir perspektifle ele almaktadır. Yaygın eğitim tarihi anlatılarında modern okul sistemleri sivil ve pedagojik reformlar üzerinden okunurken; bu makale, matematik, mühendislik ve strateji odaklı teknik müfredatın ilk kez askerî laboratuvarlarda sistematize edildiğini savunmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde; Fransa, Prusya, İngiltere, ABD ve Rusya örnekleri üzerinden askerî bilginin nasıl teorikleştiği ve devlet aklına eklemlendiği analiz edilmektedir. İkinci bölümde ise bu müfredat yapısının Osmanlı, Mısır, İran, Çin ve Japonya gibi Batı dışı toplumlara yayılımı; "seçmeci rasyonalite" ve "beka stratejileri" kavramları ışığında incelenmektedir. Araştırma sonucunda, askerî akademilerin sadece subay yetiştiren kurumlar değil, aynı zamanda modern fen bilimlerinin ve laik eğitim modellerinin küresel ölçekteki ilk taşıyıcıları olduğu; başarının ise transfer edilen modelden ziyade kurumsal ve epistemolojik içselleştirme kapasitesine bağlı olduğu ortaya konmuştur.
Referanslar
Amanat, Abbas. Pivot of the Universe: Nasir al-Din Shah Qajar and the Iranian Monarchy, 1831-1896. Berkeley: University of California Press, 1997.
Arasteh, Reza. Education and Social Awakening in Iran, 1850-1968. Leiden: E.J. Brill, 1969.
Barnard, Henry. Military Schools and Courses of Instruction in the Science and the Art of War. New York: E. Steiger, 1872.
Bennett, Adrian A. John Fryer: The Introduction of Western Science and Technology into Nineteenth-Century China. Cambridge: Harvard University Press, 1967.
Beydilli, Kemal. Türk Bilim ve Matbaacılık Tarihinde Mühendishâne, Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn. İstanbul: Eren Yayıncılık, 1995.
Biggerstaff, Knight. The Earliest Modern Government Schools in China. Ithaca: Cornell University Press, 1961.
Bond, Brian. The Victorian Army and the Staff College, 1854-1914. Londra: Routledge, 1972.
Clemente, Steven E. For King and Kaiser! The Making of the Prussian Army Officer, 1860-1914. New York: Greenwood Press, 1992.
Demeter, Karl. Das deutsche Offizierkorps in Gesellschaft und Staat, 1650-1945. Frankfurt: Bernard & Graefe, 1965.
Dunn, J. P. The Khedive’s Egypt: The Military Modernization of Egypt, 1805-1848. Bloomington: Indiana University Press, 2005.
Ekhtiar, Maryam. “The Dar al-Funun: Educational Reform and Cultural Change in Qajar Iran.” Doktora tezi, New York Üniversitesi, 1994.
Ergün, Mustafa. Modern Eğitim Sistemlerinin Doğuşu ve Gelişimi. Cilt I. Ankara: Pegem Akademi, 2016.
Ergün, Mustafa ve Tayip Duman. “19. Yüzyılda Osmanlı Askeri Okullarının Ders Programları ve Ders Kitapları.” Yeni Türkiye 7 (1996): 494-511.
Fahmy, Khaled. Mehmed Ali: From Ottoman Governor to Ruler of Egypt. Oxford: Oneworld Publications, 2010.
Hans, Nicholas. The Russian Tradition in Education. Londra: Routledge, 1963.
Heyworth-Dunne, J. An Introduction to the History of Education in Modern Egypt. Londra: Cass, 1968.
Kaçar, Mustafa. “Osmanlı İmparatorluğu’nda Askeri Teknik Eğitimde Modernleşme Çalışmaları ve Mühendishanelerin Kuruluşu.” Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, 1995.
Ksenophon. Sokrates’ten Anılar. Çeviren Candan Şentuna. 2. Baskı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1997.
Kurşun Tükenmez, Özlem. “Modernization Efforts of Prussia and the Ottoman Empire in Army and Military Education.” Selçuk Türkiyat 60 (2023): 97-132.
Kurtaran, Muhammet Sebahattin. “II. Abdülhamid Döneminde Mekâtib-i Askeriye-i Bahriye Talimatnâmesi Işığında Mekteb-i Bahriye’de Eğitim ve Öğretim.” Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları 46 (2024): 73-107.
Lovell, John P. Neither Athens nor Sparta: The American Service Academies in Transition. Bloomington: Indiana University Press, 1979.
Nakatsu, Hiromi. Training the Meiji Army: French Military Missions to Japan and the Formation of a Modern Military Corps. Londra: Routledge, 2018.
Newland, Samuel J. Victories Are Not Enough: Limitations of the German Way of War. Carlisle, PA: Strategic Studies Institute, 2005.
Overton, D. J. “Some aspects of induced development in Egypt under Muhammed Ali Pasha and Khedive Ismail.” Yüksek lisans tezi, Simon Fraser University, 1971.
Pong, David. Shen Pao-chen and China’s Modernization in the Nineteenth Century. Cambridge: Cambridge University Press, 1994.
Rawlinson, John L. China’s Struggle for Naval Development, 1848-1895. Cambridge: Harvard University Press, 1967.
Shanahan, William O. Prussian Military Reforms, 1786-1813. New York: Columbia University Press, 1945.
Simons, William E. Liberal Education in the Service Academies. New York: Columbia Teachers College, 1965.
Smith, Richard J. “Li Hung-chang’s Use of Foreign Military Talent: The Formative Period, 1862-1874.” Li Hung-Chang and China’s Early Modernization içinde, editörler Kwang-Ching Liu ve Samuel C. Chu, 119-142. Armonk, New York: M.E. Sharpe, 1994.
Stoker, Donald J., ed. Military Advising and Assistance: From Mercenaries to Privatization, 1815-2007. Londra: Routledge, 2008.
Teng, Ssu-yu ve John K. Fairbank. China’s Response to the West: A Documentary Survey, 1839-1923. Cambridge: Harvard University Press, 1979.
Thomas, Robert H. “The Development of British Army Education, 1800-1914.” Yüksek lisans tezi, Londra Üniversitesi, 1961.
Vagts, Alfred. A History of Militarism. New York: Norton, 1937.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Mustafa Ergün
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
